व्यङ्ग्ये एकः
डाक्टर र औषधि
अचेलका मानिसहरू निडर छन्,,,ढीट छन् । बन्दुक, बम, गोला–बारुदसित उसलाई ठ्याम्मै डर लाग्दैन । तर आौषधि, डाक्टर र सुई भनेपछि डरले लिङ्लिङ् हुन्छन् । डाक्टरको शरण नलिई पनि उपायै छैन । जतिञ्जेल श्वास त्यतिञ्जेल श्वास ।
अचेल डाक्टर पनि थरि–थरिका हुन्छन् – नानीको डाक्टर, छातीको डाक्टर, हड्डीको डाक्टर । आँखा–नाक–कान (ईएनटी)को डाक्टर । अब नानीको मात्र डाक्टरक हुनेछैन, युवकको डाक्टर र युवतीको डाक्टर अलग्गै, पेटको डाक्टर (भविष्यमा पानीपेटको अर्कै डाक्टर, आगोपेटको अर्कै डाक्टर होला) । वृद्धको डाक्टर, वृद्धाको डाक्टर । निकट भविष्यमा यस्तो ससय आउँला, सर्दी–खोकी लाग्दा तपाई डाक्टरकहाँ जँचाउन जाहनुहुन्छ अवश्यै । ती डाक्टरले भन्लान् – ’’सरी ! म ता हाच्छ्यूँ स्पेशलिष्ट हुँ ।’’
कुनै डाक्टर हास्य स्पेशलिष्ट होलान् । रोगी जाँच्नभन्दा अघि पानीपेटकी आगोपेटमा कुतकुती लाएर भुतुक्–भुतुक् पार्दै जाँच्दै भन्लान् – ’’कनै डर मान्नु पर्दैन । बिसेक हुन्छ ।’’
हाम्रा पालाका डाक्टर तर अर्कै र बेग्लै प्रकारका थिए । जति भाको औषधि झोलामा बोकेर गाउँ–गाउँ डुल्थे । एनासिन, स्यारोडिन, क्रोसिन, इण्ट्रोकुइनल आदि उनको झोलाभरि हुन्थे । नाड़ी छामेर औषधि दिएपछि बिमार च्वाट्टै । टाउको दुख्नेलाई स्यारिडन, पेड बिग्रेकोलाई इण्टरोकुइनल, ज्वरो आएकोलाई ज्वरोको मात्रा हेरी क्रोसिन, एनासिन दिन्थे । बढ़्ता पैसा लिँदैनन् थिए औषधिको खास दाम बाहेक । उबेला उपरोक्त बिमारबाहेक अरु बिमारको नाम सुनिँदैन्थ्यो ।
गाउँका एकजनालाई चाल्नी पिलो निस्केछ । दुखेर खपिनसक्नु छ । मरैरे डाक्टरकहाँ आए । डाक्टर नम्र स्वरमा बोलेट ’’निमपत्ता उमालेको तातो पानीले पिलो सेक्नू ।’’ तीन–तीनवटा इण्टेरोकुइनलका ट्याबलेट पनि दिए । भोलिपल्ट ती रोगी डाक्टरकहाँ आएर उनको चाल्नी पिलो स्याप्पै भएको कुरा सुनाए । बातको रोगीलाई क्रोसिनको धूलो लुगामा पोको पारी लालटिनको तातोमा सेक्नु भन्थे । काटेको भए स्यारिडनको धूलो काटेको ठाउँमा राखेर रगत आउनु बन्द गरिदिन्थे ।
अहिले हाम्रा पालाको युग सिद्धियो भन्दा कुनै टुटा नपर्ला । गाउँका निरक्षर बुहारी अचेल पेट दुख्दा गाइनोकहाँ दुगुर्छिन् । गाइनोको घानमा परेपछि किसिम–किसिमका औषधिहरू । ती किसिम–किसिमका औषधि सेवन गरेपछि चालिस प्रकारका प्रतिक्रिया (साइड एफेक्ट) । साइड एफेक्ट रोकथाम गर्न फेरि दस किसिमका औषधि । जुन डाक्टरको जति लामो प्रेसक्रिप्सन हुन्छ ती डाक्टर उति ठूला र भयङ्कर डाक्टर । तीन प्रकारका एण्टिबायोटिक, दुइ सेट भिटामिन अनि दुइ स्ट्रिप स्लिपिङ्स पिब्स । निको भएपछि आधा दर्जन अर्थात् ६–६ वटा बड़े–बड़े आकारका टनिक । बस् फिट एण्ड फाइन । यता रोगी फिट एण्ड फाइन उता ब्याङ्क चित । रोग बिसेक भए पनि ऋृण तिर्न नसकेर आधा मासु ।
उबेलाका डाक्टरले रोगीलाई विशेष औषधि दिँदैन थिए । कसैलाई ’पानी धेर खानु’ भन्थे, कसैलाई ’एकाबिहानै घुम्नु जानु’ भन्थे । कुनै कुनै डाक्टर ता, ’’जाऊ... निश्चय डाक्टरकहाँ जाऊ । तिमीहरू डाक्टरकहाँ आएनौ भने हामी कसरी बाँच्नु ?’
फेरि थप्थे, ’त्यसपछि प्रेसक्रिप्सन लिएर औषधि पसलमा जाऊ । औषधिवालहरू पनि ता बाँच्न परÞ्यो । औषधि किनेर डस्टबिनमा फ्याँक्नु नभुल्नु नि । कारण तिमीले पनि ता बाँच्नुपर्छ ।’
********************
व्यङ्ग्ये दुईः
चिण्डे
यौवनकालमा मेरो केश यति बाक्लो थियो....मेरो केशमा कैँची चलाउन हजामहरूले दारा नकिटी धर पाउँदैनन् थिए । उबेलाको फोटो हेर्दा लामो श्वास नफेरी उपाय नै छैन । यो उमेरमा आएर मेरो कपालमा केशको नामोनिशानै छैन । हेनतेन नभनी लाजै पचाएर भनुँ भने, म चिण्डे भएको छु । चिण्डे भएकोमा मलाई कुनै दुःख मनाउ छैन । आँखा ता फुला परेको छैन । दाँत झरेर फोल्डिङ् दाँत पनि लु टाँस्नु परेको छैन । म चिण्डे भइदिँदा मेरो केही पनि बिग्रेको छैन । मेरो केही पनि बिगारेको छैन । मलाई कसैले मनपराई हाली भने मेरो सुन्दर मुहारलाई पो मन पराउँछिन् , मेरो चिण्डे तालुलाई ता हेर्दिनन् होला नि ! अँ....टण्टलापुर घाम लाग्दा र अच्चाकाली जाड़ो हुँदा भने चिण्डे तालुलाई पीर पर्ला । महात्मा गान्धी चिण्डे भए ता के भो र ? उनको चिण्डे तालुले न घामलाई टेरÞ्यो न ता बर्खा झरीलाई नै । किनभने उको चिण्डे तालु सन प्रुफ पनि ; वाटर प्रुफ पनि । टु इन वान । अनि मेरो चिण्डे तालु चाहिँ मन प्रुफ । तालु चिण्डे भए पनि मेरो मन चिण्डे भएको छैन । जैले नि एभरग्रीन ।
धेरै जनाको मुखबाट सुनेको छु, चिण्डेहरू पैसावाल हुन्छन् ’रे ! लेनिन, नेताजी, चर्चिल, नेहरू, होचि मिन सबै ता लस्करै चिण्डे । चिण्डे हुनु भनेको नै विख्यात व्यक्तिको साइन हो । म पूर्णाङ्ग चिण्डे भएपछि विख्यातको श्रेणीमा परिन र ?
यो संसारमा चिण्डे पनि थरि–थरिका देखिन्छ । निधारदेखि चिण्डे हुने चिण्डे तालुलाई ’गल्लीदेखि मूल बाटो भनिन्छ ।’
अघिल्ला दुइ विङ्गर छैनन्, मात्रै फरवर्ड । मिडऐफिल्ड फाँटिलो, पछिल्तिर सोलिड डिफेन्स – यस्तो चिण्डेलाई ’फुटबल मैदान’ भनिन्छ । कसैले एकातिरको केश पालेर लामो राख्छ अनि अर्कोतिरको केश तालु छोप्ने व्यर्थ प्रयास गर्छ । यस्ता चिण्डेको नाम ’जून’ । कसैको तालु माझ चिण्डे हुन्छ । कसैको दुइवटा कानमाथि र पछिल्तिर वरिपरि केश हुन्छ यस्तो चिण्डे तालुलाई ’द्विप तालु’ भनिन्छ ।
म ता चिण्डे ठहरिएँ । मभन्दा पनि महाचिण्डे सिनियर एकजनाले सेलुनमा केश काट्दै थिए । केश काटेको पचास रुपियाँ तिर्नुपर्ने ठाउँमा मात्रै दस रुपियाँ दिँदै भने – ’’भाइ ! मेरो केश त्यति नभएकोले दस रुपियाँ मात्रै दिएँ ।’’
हजाम एकै श्वासमा बोले – ’’तपाईको केश यो विशाल फाँटिलो मैदानमा खोजी–खोजी काट्नु परÞ्यो सर । यसमा मेरो परिश्रम र मेहनत निक्कै खर्चिनु परÞ्यो । कम्ति झमेला भएन ।’’
सिलिगुडी (भारत)
